Hoe voorkomen we dat kinderen vastlopen? Dat stond centraal tijdens de derde scholingsdag Samen sterk voor het Haagse kind. Zo’n 120 professionals uit zorg, welzijn en gemeente deelden kennis en versterkten hun samenwerking, zodat kinderen en gezinnen sneller de juiste ondersteuning krijgen.
Er is namelijk nog winst te behalen in de samenwerking tussen medisch professionals voordat er naar jeugdhulp wordt doorverwezen. Door vroeg de juiste hulp te bieden, kan worden voorkomen dat een kind vastloopt. W En wanneer dat toch gebeurt, ligt daar zelden één oorzaak aan ten grondslag. Juist een sterke samenwerking tussen professionals kan dan het verschil maken. Daarom is het belangrijk om de hele keten te versterken, van ziekenhuis tot sociaal domein, benadrukt Marleen Sterker, projectleider van het programma Haagse Kansrijke Start:
Behandeling vindt plaats in de spreekkamer, maar herstel gebeurt in de eigen omgeving. Dat vraagt om een brug tussen het sociaal en medisch domein, zodat we elkaar kennen en korte lijnen met elkaar hebben.
Samen bouwen op de scholingsdag
Met inspirerende lezingen, workshops en wijktafels verdiepen de professionals zich in actuele ontwikkelingen in de jeugdhulp en verkennen ze hoe de samenwerking verder kan worden versterkt.
Voor wie het programma nog eens rustig wil teruglezen – of er niet bij kon zijn – volgt hieronder een verslag van de belangrijkste bijdragen.
Samen het verschil maken voor migrantenkinderen
“Samen kunnen we veel doen.” Met die overtuiging kijkt hoogleraar Maria van den Muijsenbergh naar de gezondheid van migrantenkinderen. Als huis- en straatarts komt zij regelmatig moeilijke situaties tegen en hoort zij soms schrijnende verhalen. Toch overheerst bij haar optimisme: er is veel mogelijk, zeker wanneer professionals samenwerken. Haar betrokkenheid bij kinderen is altijd groot geweest. Kinderen zijn vaak afhankelijk van de omstandigheden waarin zij opgroeien, vertelt zij. Tegelijkertijd beschikken zij over een enorme veerkracht. Volgens Van den Muijsenbergh is het belangrijk om niet te snel te spreken over één duidelijke groep migrantenkinderen. “Het lijkt soms alsof we over één groep praten, terwijl elk kind zijn eigen verhaal heeft.” Toch delen veel Haagse kinderen met een migratieachtergrond vergelijkbare omstandigheden die hun gezondheid beïnvloeden. Ouders hebben bijvoorbeeld weinig sociale contacten, leven met financiële zorgen of wonen in slechte huisvesting. Die context speelt een belangrijke rol.
Opgroeien met stress
Extra aandacht vraagt Van den Muijsenbergh voor kinderen die opgroeien in een asielzoekerscentrum. Zo’n omgeving brengt vaak veel stress met zich mee. Onderzoek in de huisartsenpraktijk laat zien dat bij deze jongeren minder vaak over mentale gezondheid wordt gesproken en dat zij minder vaak worden doorverwezen naar de geestelijke gezondheidszorg. Dat is opvallend, omdat hun kans op psychische problemen later in het leven juist groter is. Volgens haar spelen verschillende factoren een rol. Migranten zien hun stress vaak als een logisch gevolg van hun situatie.“Ze vragen zich af: wat kan een dokter daar eigenlijk aan doen?” Daarnaast is de tijd tijdens een consult bij de huisarts beperkt, waardoor het niet altijd eenvoudig is om psychosociale problemen te bespreken. Toch kan het voor ouders een belangrijke eyeopener zijn wanneer zij horen dat lichamelijke klachten ook een mentale oorzaak kunnen hebben. Stress kan zich bijvoorbeeld uiten in klachten zoals bedplassen.
Uitleg over het zorgsysteem
Ook het Nederlandse zorgsysteem kan verwarrend zijn voor mensen die het niet kennen. “Goede zorg en ondersteuning vinden is ingewikkeld als je de taal niet spreekt en het systeem niet begrijpt”, zegt Van den Muijsenbergh. Want waar Nederlandse huisartsen terughoudend zijn met het voorschrijven van antibiotica, kan dat voor mensen die andere zorgsystemen gewend zijn juist voelen als slechte zorg. Daarom pleit zij voor duidelijke uitleg.
We nemen vaak aan dat mensen dingen wel weten, maar dat is lang niet altijd zo. Leg uit hoe het werkt, waarom dat zo is en controleer of mensen het begrijpen.
Samenwerken en vertrouwen
Veel problemen kunnen worden verkleind wanneer professionals samenwerken en persoonsgerichte zorg bieden, benadrukt Van den Muijsenbergh. Vertrouwen speelt daarbij een belangrijke rol. Een kennismakingsgesprek in de huisartsenpraktijk kan bijvoorbeeld helpen om dat vertrouwen op te bouwen. Ook adviseert zij om lichamelijke klachten altijd serieus te onderzoeken. “Soms vermoed je al snel dat klachten geen fysieke oorzaak hebben. Toch is het belangrijk om eerst lichamelijk onderzoek te doen. Pas als dat niets oplevert, kun je iemand echt geruststellen.”
Verschil doet ertoe
Kinderen ziet zij het meest opbloeien wanneer zij onderdeel worden van een sterk netwerk. Daar ontwikkelen zij meer zelfvertrouwen en nieuwe vaardigheden. Daarom is het belangrijk dat professionals in de wijk elkaar kennen en weten hoe zij verbinding kunnen leggen met bijvoorbeeld maatschappelijk werk en andere organisaties in het sociaal domein. Van den Muijsenbergh sluit af met een duidelijke boodschap:
Verschil doet ertoe. We houden van gelijkheid, maar we moeten kijken naar rechtvaardigheid: wat is eerlijk en wat heeft iemand nodig? Dat kan per persoon verschillen. Denk niet: daar ga ik niet over. Zoek elkaar op en verbind, zodat iemand weer verder kan.
Infectieziekten bij nieuwkomers
Kinderarts Marianne Koenraads (HMC) nam de aanwezigen mee in een belangrijk, maar soms onderbelicht thema: infectieziekten bij nieuwkomers.
Volgens Koenraads zullen zorgverleners door de huidige wereldsituatie steeds vaker te maken krijgen met infectieziekten die meereizen met vluchtelingen, asielzoekers en andere migranten.
Belang van alertheid en kennis
Alertheid en kennis over deze ziekten zijn volgens haar essentieel in de dagelijkse zorg voor kinderen uit uiteenlopende landen en leefomstandigheden. In haar presentatie ging zij onder meer in op:
- Tuberculose (TBC) – een infectieziekte die wereldwijd voorkomt en onder nieuwkomers relatief vaak wordt gezien.
- Hepatitis B – een virus dat via bloed en lichaamsvloeistoffen wordt overgedragen en in sommige regio’s veel voorkomt.
De context van het kind
Naast medische kennis is het volgens Koenraads belangrijk om altijd naar de context van het kind te kijken. Waar komt het kind vandaan? Welke vaccinaties zijn mogelijk niet gegeven? Welke klachten spelen er? Zij roept zorgprofessionals op om proactief te handelen: niet wachten tot klachten verergeren, maar actief signaleren, testen en behandelen volgens de richtlijnen.
Daarbij is samenwerking met huisartsen, GGD, jeugdartsen en andere professionals essentieel.
Ontwikkelingen in de jeugdhulp in Den Haag
Sinds twee jaar werkt Den Haag aan een grote stelselwijziging in de jeugdhulp. Tijdens de scholingsdag werd stilgestaan bij de vraag waar de stad nu staat en welke stappen nog nodig zijn.
Samen opvoeden en opgroeien
De jeugdhulp in Den Haag was lange tijd versnipperd. Er waren 185 aanbieders, de kosten liepen op en de toegang tot hulp was ongelijk verdeeld. Tegelijkertijd leidde extra hulp niet automatisch tot een gelukkiger jeugd.
Voor Ellen van Veenen, transitiemanager bij de gemeente Den Haag, was duidelijk dat verandering noodzakelijk was. Sinds 2024 werkt de stad met een nieuw stelsel met twee hoofdaanbieders: Kracht en rondomJou. Zij bieden specialistische jeugdhulp met nadruk op preventie en brede ondersteuning van gezinnen.
Ongelijk investeren voor gelijke kansen
Veel problemen bij kinderen hangen samen met de thuissituatie, zoals armoede. Daarom is volgens Van Veenen soms ongelijk investeren nodig om gelijke kansen te creëren. Ook is de financiering taakgericht, zodat complexe cliënten niet meer worden doorgeschoven tussen organisaties.
Als het in jouw wijk speelt, ben jij aan de lat. Samen kunnen we kinderen verder helpen.
Uitdagingen in de praktijk
In een panelgesprek bespraken professionals uit het medisch domein de impact van de veranderingen. Kinderarts Maartje van den Berg, huisarts Noor Pelger en jeugdarts Myrthe Damming zijn vanaf het begin betrokken bij de ontwikkeling van het nieuwe stelsel.
Hoewel zij achter de gezamenlijke ambitie van toegankelijke en passende jeugdhulp staan, zien zij in de praktijk ook nog uitdagingen. Afstemming van aanbod, samenwerking en communicatie vragen blijvende aandacht.
Noor Pelger, huisarts: We komen steeds meer tot elkaar, maar de werkvloer is weerbarstig. Ik geloof in waar we naartoe gaan, maar we hebben met elkaar nog werk te doen.
Ook bestuurders van Kracht en rondomJou erkennen dat het nieuwe systeem in het begin kinderziektes kende. Janet Schut, programmamanager transformatie bij Kracht:
Janet Schut, programmamanager transformatie bij Kracht: We moeten met elkaar veranderen. We zijn er samen verantwoordelijk voor dat het beter wordt.
Aan de slag: uitwisseling en inspiratie in workshops
Samen sterker in de (voor)zorg voor kinderen met interactie- en spraaktaalproblemen
Een meisje van drie dat zich niet goed lijkt te ontwikkelen op spraakgebied. Waar verwijs je haar naartoe? Met deze vraag startte de workshop over Integrale Vroeghulp (IVH). Dit samenwerkingsverband biedt in een vroeg stadium ondersteuning om te voorkomen dat de ontwikkeling van een kind stagneert. Ouders houden daarbij altijd de regie. Een multidisciplinair team kijkt integraal naar wat er nodig is.
Gewoon Anders
Voor ouders en kinderen die nog niet terechtkunnen op een passende plek is er in Centrum en Haagse Hout nu de ontmoetingsgroep Gewoon Anders. In deze laagdrempelige groep kunnen ouders ervaringen uitwisselen en kunnen kinderen spelen en ontdekken in een veilige omgeving.
Invloed van de leefomgeving op de gezondheid van het kind
De leefomgeving waarin kinderen wonen, naar school gaan en buiten kunnen spelen heeft invloed op hun gezondheid. Denk aan slechte luchtkwaliteit als je vlak bij een drukke weg woont. Of een huis met schimmel.
Dit kan bijvoorbeeld leiden tot (verergering van) astmatische klachten. Soms is het voor de gezondheid van een kind beter om te verhuizen.
De workshop gaat hier dieper op in en legt uit wanneer je als professional de GGD kunt benaderen voor ondersteuning bij een individuele zorgvraag in relatie tot gezondheid en milieu.
Samen verkennen we mogelijkheden hoe we elkaar kunnen versterken, op zowel het gebied van individuele casuïstiek als signaleren en beleid.
Kwetsbare kinderen en toegankelijkheid van zorg in regio Haaglanden
De aanwezige professionals hebben allemaal hun eigen ervaring met deze groep ongedocumenteerde kinderen. Vaak lopen ze er tegenaan dat doorverwijzen lastig is. Toch hebben deze kinderen gewoon recht op zorg.
En, zo wordt benadrukt, het is juist bij deze groep belangrijk om door te pakken:
De drempel is uit angst of onzekerheid al heel hoog voor mensen om te komen. Dat is voor mij een motivatie om net een stapje harder te lopen zodat ze niet uit beeld verdwijnen.
Welke zorg kun je als arts bieden aan ongedocumenteerde en daardoor onverzekerde kinderen? We delen kennis over hoe de toegankelijkheid van zorg verbeterd kan worden voor deze groep, over de bestaande netwerken, en over hoe we als artsen in Den Haag de samenwerking voor deze kwetsbare groep kinderen kunnen verbeteren.
Schoolverzuim: Hoe pakken we dat aan?
Deze workshop geeft inzicht in de aanpak van schoolziekteverzuim binnen regio Haaglanden. Aan de hand van een praktijkcasus vergroten deelnemers hun kennis van de geldende route en het bijbehorende proces. Daarbij staan de rollen van de jeugdarts, huisarts en kinderarts centraal, net als de samenwerkingsmogelijkheden tussen betrokken partijen.
Ook wordt de verbinding gelegd met passend onderwijs, met als doel om schoolverzuim tijdig te signaleren en effectief aan te pakken.
BEER: laagdrempelige vroege hulp
BEER staat voor: Blended E-health for children at Early Risk. Het is hulp aan ouders in de vorm van een training door een opgeleide BEER professionals.
De training is bedoeld voor ouders van jonge kinderen (12 tot ongeveer 36 maanden) bij wie de ontwikkeling anders verloopt dan verwacht. Bijvoorbeeld op het gebied van:
- spelen;
- contact maken;
- communiceren;
- het laten zien van flexibel gedrag.
BEER is een manier van hulp (interventie) voor jonge kinderen, zonder dat nog precies duidelijk is wat er aan de hand is met het kind. Oftewel: zonder dat er een diagnose is gesteld.
Wijktafels: elkaar kennen en benutten
Tijdens de wijktafels gingen deelnemers met elkaar in gesprek over preventie. Wat kun je als professional doen voordat je naar jeugdhulp verwijst? En welke partners in de wijk kunnen daarbij helpen?
De gesprekken leverden concrete ideeën op. Zo werd onder meer voorgesteld om een domeinoverstijgend casuïstiekoverleg voor jeugd te organiseren en laagdrempelige appgroepen te gebruiken om preventief aanbod te delen. Ook werd de suggestie gedaan om dossiers pas te sluiten nadat afstemming heeft plaatsgevonden met de verwijzer.
Handige Websites
Uit de workshops en uitwisselingen kwamen een aantal handige websites naar voren. We sommen ze hier voor je op.
- Wegwijzer zorg voor onverzekerden
- Praktijkkaart JGZ en kindergeneeskunde: zorg voor kinderen in asielopvang
- Pharos sensitief in gesprek met onverzekerden
- Pharos infographic voor patiënten
- Medische zorg voor asielzoekers
Dank!
We kijken terug op een geslaagde scholingsdag. Dank voor ieders bijdrage! De scholingsdag is georganiseerd vanuit Haagse Kansrijke Start samen met Reos, Hadoks, CJG Den Haag, Haaglanden Medisch Centrum, Groep SHG, Juliana Kinderziekenhuis, Gemeente Den Haag en GGD Haaglanden.