อาจารย์ ดร.กิตติธัช ศรีฟ้า
แขนงวิชานิเทศศิลป์ สาขาวิชาการออกแบบนิเทศศิลป์และสื่อดิจิทัล คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์
การออกแบบกราฟิกมีวิวัฒนาการมายาวนาน เริ่มต้นจากภาพวาด สัญลักษณ์ และตัวอักษรที่มนุษย์ใช้เพื่อสื่อสารในยุคโบราณ พัฒนาสู่ยุคสิ่งพิมพ์ในศตวรรษที่ 15 เมื่อโยฮันเนส กูเตนเบิร์ก ประดิษฐ์แท่นพิมพ์แบบใช้ตัวเรียงโลหะ ทำให้การผลิตหนังสือและสื่อสิ่งพิมพ์อื่นๆ รวดเร็วและมีต้นทุนต่ำ เกิดอาชีพนักออกแบบกราฟิก
ความหมายและความเป็นมาของกราฟิก
กราฟิก (Graphic) หมายถึง ภาพ ลายเส้น รูปภาพ หรือสัญลักษณ์ ที่เกิดจากการวาด เขียน หรือการพิมพ์
ยุคโบราณ (3,500 ปีก่อนคริสตกาล - ค.ศ. 476) เป็นช่วงเวลาแห่งการก่อตัวของอารยธรรม มนุษย์เริ่มตั้งถิ่นฐานถาวร พัฒนาเทคโนโลยี ค้าขาย มีศาสนา ศิลปะ เกิดเป็นอารยธรรมโบราณที่ยิ่งใหญ่ เป็นรากฐานของอารยธรรมสมัยใหม่ แหล่งเรียนรู้ และมรดกของโลก
ประวัติศาสตร์กราฟิกยุคก่อนสิ่งพิมพ์ (Pre-print Era)
ภาพเขียนและงานแกะสลักฝาผนังในถ้ำยุคโบราณ
มนุษย์ยุคโบราณใช้ภาพเขียนและงานแกะสลักบนผนังถ้ำเพื่อบันทึกเหตุการณ์ สื่อสารความคิด เชื่อมต่อกับธรรมชาติ ภาพเขียนและงานแกะสลักฝาผนังในถ้ำ เปรียบเสมือนหน้าต่างสู่โลกอดีต เผยให้เห็นวิถีชีวิต ความเชื่อ และความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ยุคโบราณ ผ่านภาพสัตว์ป่า ภาพมือ ภาพสัญลักษณ์ และสีสันจากธรรมชาติ สะท้อนความสัมพันธ์ของมนุษย์กับธรรมชาติ บันทึกเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ หลักฐานทางโบราณคดี และงานศิลปะที่แสดงถึงพัฒนาการของมนุษย์ การศึกษาภาพเหล่านี้ช่วยให้เราเข้าใจอดีต เรียนรู้วัฒนธรรม ความเชื่อ และวิถีชีวิตของบรรพบุรุษ จึงเป็นสมบัติล้ำค่าที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ สืบสาน และส่งต่อให้กับคนรุ่นต่อไป
ภาพเขียนและงานแกะสลักฝาผนังในถ้ำยุคโบราณที่มีชื่อเสียงในโลก
ย้อนเวลากลับไปยังอดีตกาล อารยธรรมโบราณได้สร้างสรรค์ระบบการเขียนอันน่าทึ่ง "อักษรภาพ" บนแผ่นหิน ผืนผ้า และแผ่นดินเหนียว ภาพวาด สัญลักษณ์ และตัวอักษรโบราณเหล่านี้ เปรียบเสมือนหน้าต่างสู่โลกอดีต เผยให้เห็นเรื่องราว ความคิด และวัฒนธรรมของบรรพบุรุษอารยธรรมโบราณ เช่น อียิปต์ เมโสโปเตเมีย พัฒนาอักษรภาพเพื่อสื่อสาร บันทึกข้อมูล
กราฟิกอักษรภาพ
กราฟิกจารึกบนหิน: ย้อนเวลากลับไปหลายพันปีก่อน บรรพบุรุษของเราใช้หินเป็นสื่อบันทึกเรื่องราว ความคิด ความเชื่อ ผ่านตัวอักษร สัญลักษณ์ และภาพวาด บนแผ่นหิน จารึกเหล่านี้ เปรียบเสมือนเสียงจากอดีต บอกเล่าเรื่องราว วิถีชีวิต และวัฒนธรรม ของผู้คนในยุคนั้น มนุษย์ใช้จารึกบนหินเพื่อบันทึกกฎหมาย เรื่องราว เหตุการณ์สำคัญ
กราฟิกจารึกบนหิน
หนังสือเขียนด้วยมือ หนังสือเขียนด้วยมือในยุคกลาง ยุคกลาง (ค.ศ. 5-15) เป็นช่วงเวลาในประวัติศาสตร์ยุโรปที่ศาสนาคริสต์มีบทบาทสำคัญ มีระบบศักดินา อัศวิน ปราสาท มหาวิทยาลัย และศิลปะแบบโกธิค เกิดขึ้น มีทั้งสงครามครูเสด กาฬมรณะดำ และมหาอารยธรรม เป็นรากฐานของยุคใหม่ แหล่งเรียนรู้ และมรดกของโลก เปรียบเสมือนประตูสู่โลกแห่งความรู้ สะท้อนความเจริญรุ่งเรืองทางศิลปวัฒนธรรม และเป็นสมบัติล้ำค่าของชาติที่ควรได้รับการอนุรักษ์ ศึกษา และส่งต่อให้กับคนรุ่นต่อไป ซึ่งมักจะปรากฎในรู้แบบของ คัมภีร์ หนังสือ ถูกเขียนด้วยมือ ประดับด้วยภาพวาด ตัวอักษรวิจิตร
กราฟิกยุคกลาง
กำเนิดกราฟิกยุคการพิมพ์ในโลก
ศตวรรษที่ 9: ชาวจีนประดิษฐ์แท่นพิมพ์ ชาวจีน ชื่อ 毕升 (ปี้เซิ่ง) ประดิษฐ์แท่นพิมพ์แบบใช้ตัวอักษรดินเผา (ค.ศ.1040 – ค.ศ.1048) โดยวิธีการพิมพ์นั้น ใช้วิธีการแกะสลักตัวอักษรบนดินเหนียว จากนั้นเอาไปเผา เมื่อตัวอักษรดินเหนียวแข็งดีแล้ว นำตัวอักษรดินเผามาเรียงบนแผ่นรอง จากนั้นทาหมึกบนตัวอักษร แล้วกดกระดาษลงบนตัวอักษร ซึ่งการพิมพ์ของ 毕升 (ปี้เซิ่ง) นั้นแพร่หลายไปยังเอเชีย ส่งผลต่อการพิมพ์หนังสือ การเผยแพร่ความรู้ และเปลี่ยนแปลงสังคม วัฒนธรรม การเมือง
ทั้งนี่จะเห็นว่าแท่นพิมพ์ของโยฮันเนส กูเตนเบิร์ก (Johannes Gutenberg) กับของ 왕진 (วังจิน) นั้นใช้โลหะ และใช้ตัวเรียงโลหะเช่นเดียวกัน แต่ของกูเตนเบิร์ก ใช้แท่นพิมพ์แบบกด ส่วนของ วังจิน นั้นใช้แท่นพิมพ์แบบหมุน
Timeline การประดิษฐ์แท่นพิมพ์
กราฟิกยุคหลังสิ่งพิมพ์ (Post-print era)
ยุคสมัยแห่งการออกแบบไร้ขีดจำกัด กราฟิกยุคหลังสิ่งพิมพ์ เปรียบเสมือนการเปิดประตูสู่โลกแห่งการออกแบบที่ไร้ขีดจำกัด ไม่ได้จำกัดอยู่แค่บนสิ่งพิมพ์แบบดั้งเดิม แต่ก้าวข้ามไปสู่สื่อดิจิทัลและเทคโนโลยีใหม่ ๆ ที่หลากหลาย จุดเริ่มต้น ยุคหลังสิ่งพิมพ์ เริ่มต้นขึ้นเมื่อปลายศตวรรษที่ 20 เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ต เริ่มมีบทบาทสำคัญ โปรแกรมออกแบบกราฟิกอย่าง Photoshop และ Illustrator เข้ามาพลิกโฉมวงการออกแบบ ทำให้การออกแบบกราฟิกมีอิสระและความยืดหยุ่นมากขึ้น
ลักษณะการออกแบบกราฟิกในยุคนี้ เน้นการออกแบบแบบโต้ตอบ (Interactive design) ดึงดูดผู้ใช้งานด้วยภาพ และวิดีโอที่น่าสนใจ เน้นการออกแบบสำหรับหน้าจอ (Screen design) และอุปกรณ์พกพา (Mobile design) รองรับการใช้งานที่หลากหลาย ตัวอย่าง เว็บไซต์ แอปพลิเคชัน อินโฟกราฟิก โมชันกราฟิก เกม ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นตัวอย่างของการออกแบบกราฟิกในยุคนี้
สรุปท้ายบท
กราฟิก ย้อนรอยอดีต สู่ยุคดิจิทัล จุดเริ่มต้นของประวัติศาสตร์กราฟิก จากยุคโบราณที่มนุษย์ใช้ภาพเขียน และงานแกะสลักบนผนังถ้ำเพื่อบันทึกเหตุการณ์ สื่อสารความคิด และเชื่อมต่อกับธรรมชาติ ต่อมามีการประดิษฐ์อักษรภาพ ในอารยธรรมโบราณมีการพัฒนาอักษรภาพบนแผ่นหิน ผืนผ้า ดินเหนียว เพื่อการสื่อสารและบันทึกข้อมูล และมีการจารึกลงบนหิน ซึ่งมักจะบันทึกกฎหมาย เรื่องราว เหตุการณ์สำคัญบนหิน เช่น จารึกโรเซตต้า และจารึกหลักที่ 1 ต่อมาในยุคกลาง เกิดหนังสือเขียนด้วยมือ มีทั้งคัมภีร์ หนังสือ ซึ่งประดับด้วยภาพวาด และตัวอักษรวิจิตร สะท้อนความเจริญรุ่งเรืองทางศิลปวัฒนธรรม
ในเวลาต่อมาก่อกำเนิดกราฟิกยุคการพิมพ์ขึ้นในศตวรรษที่ 9 โดยมีชาวจีนประดิษฐ์แท่นพิมพ์แบบใช้ตัวอักษรดินเผา และในศตวรรษที่ 11 ชาวเกาหลีพัฒนาการพิมพ์ด้วยตัวอักษรโลหะ จากนั้นทางฝั่งยุโรปช่วงศตวรรษที่ 15 โยฮันเนส กูเตนเบิร์ก ประดิษฐ์แท่นพิมพ์แบบใช้ตัวเรียงโลหะ การพิมพ์เหล่านี้เปลี่ยนแปลงสังคม วัฒนธรรม และการเมือง
เมื่อเวลาผ่านเกิดเทคโนโลยีใหม่จึงเกิดกราฟิกยุคหลังสิ่งพิมพ์ ซึ่งเป็นยุคสมัยแห่งการออกแบบไร้ขีดจำกัด เริ่มต้นปลายศตวรรษที่ 20 เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ อินเทอร์เน็ต และโปรแกรมออกแบบกราฟิก พลิกโฉมวงการออกแบบ เน้นการออกแบบแบบโต้ตอบ เน้นหน้าจอ อุปกรณ์พกพา รองรับการใช้งานหลากหลาย ตัวอย่าง: เว็บไซต์ แอปพลิเคชัน อินโฟกราฟิก โมชันกราฟิก เกม
ในยุคนี้มีบุคคลสำคัญคือ David Carson, Paula Scher, Stefan Sagmeister ผลกระทบของเทคโนโลยีในยุคนี้เปลี่ยนแปลงวิธีการออกแบบกราฟิก ทำให้กราฟิกเข้าถึงผู้คนง่ายขึ้น มีบทบาทสำคัญในหลาย ๆ ด้าน โลกของการออกแบบกราฟิกในยุคหลังสิ่งพิมพ์ เต็มไปด้วยความตื่นเต้น ท้าทาย และไร้ขีดจำกัด
ทั้งนี้กราฟิกมีวิวัฒนาการมาอย่างยาวนาน ผ่านยุคสมัยต่าง ๆ สะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี วัฒนธรรม และสังคม เทคโนโลยีดิจิทัลช่วยปลดล็อกศักยภาพของการออกแบบกราฟิก นำไปสู่การออกแบบที่ไร้ขีดจำกัด ตอบสนองต่อความต้องการของผู้คนในยุคปัจจุบัน โลกของการออกแบบกราฟิกในอนาคตยังคงพัฒนาต่อไป เต็มไปด้วยโอกาสและความท้าทาย
คำถามท้ายบท
- คุณคิดว่าเทคโนโลยีใดจะมีบทบาทสำคัญต่อการออกแบบกราฟิกในอนาคต?
- อะไรคือสิ่งที่ท้าทายที่สุดสำหรับนักออกแบบกราฟิกในยุคปัจจุบัน?
- คุณคิดว่ากราฟิกมีบทบาทอย่างไรต่อชีวิตของเรา?
แนวคำตอบ
1. เทคโนโลยีที่มีบทบาทสำคัญต่อการออกแบบกราฟิกในอนาคต:
- ปัญญาประดิษฐ์ (AI): ช่วยให้นักออกแบบทำงานได้รวดเร็วยิ่งขึ้น มีประสิทธิภาพมากขึ้น และสร้างสรรค์ผลงานที่ล้ำสมัย
- ความเป็นจริงเสมือน (VR) และความเป็นจริงยิ่งใหญ่ (AR): สร้างประสบการณ์การออกแบบแบบโต้ตอบที่สมจริง
- บล็อกเชน: ช่วยให้นักออกแบบสามารถควบคุมผลงานของตนเองได้อย่างเต็มที่ และสร้างรายได้จากผลงานของตน
- เทคโนโลยีการพิมพ์สามมิติ (3D): สร้างผลงานกราฟิกแบบสามมิติที่จับต้องได้
2. สิ่งที่ท้าทายที่สุดสำหรับนักออกแบบกราฟิกในยุคปัจจุบัน:
- การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี: นักออกแบบต้องเรียนรู้และปรับตัวให้เข้ากับเทคโนโลยีใหม่ ๆ อยู่เสมอ
- การแข่งขัน: มีนักออกแบบจำนวนมากในตลาด การจะสร้างผลงานที่โดดเด่นจึงเป็นเรื่องยาก
- ความต้องการของลูกค้า: ลูกค้ามีความต้องการที่หลากหลาย นักออกแบบต้องสามารถตอบสนองความต้องการเหล่านี้ได้
3. บทบาทของกราฟิกในชีวิตของเรา:
- การสื่อสาร: กราฟิกช่วยให้เราสื่อสารข้อมูล ความคิด และอารมณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
- การโน้มน้าวใจ: กราฟิกสามารถโน้มน้าวใจผู้คนให้ตัดสินใจซื้อสินค้าหรือบริการ
- ความบันเทิง: กราฟิกช่วยเพิ่มความบันเทิงในชีวิตของเรา
- การศึกษา: กราฟิกช่วยให้เราเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ได้อย่างง่ายดาย