Ervaringsdeskundigheid is belangrijk en verdient een plek. Die overtuiging was voelbaar tijdens het breed overleg bij de campus op het Spui. Maar dat neemt niet weg dat er ook vragen zijn over hoe je dit kunt aanpakken. Professionals, beleidsmakers, inwoners, ervaringsdeskundigen en bestuurders deelden kennis en wisselden ervaringen uit. Zo komen we samen verder.
Steeds meer organisaties werken met ervaringsdeskundigen, maar hoe zorg je ervoor dat dit echt gelijkwaardig gebeurt? En hoe kan je ervaringsdeskundigen nog vaker en breder inzetten binnen jouw organisatie? Wat vraagt dat van organisaties, van professionals én van ervaringsdeskundigen zelf? In een collegezaal aan het Spui gingen we hier met tientallen betrokkenen op in, onder de bezielende leiding van dagvoorzitter Nienke Slagboom
Van schulden naar ervaringsdeskundigheid
Het verhaal van Marc Mulder, ervaringsdeskundige bij Movisie, laat zien hoe belangrijk het is om te luisteren naar ervaringen van mensen zelf. Niet alleen om individuen beter te helpen, maar ook om systemen te verbeteren. “Door ervaringen te delen, kunnen we echt iets veranderen.” Marc werkte jarenlang als ondernemer, totdat hij zijn bedrijf moest stoppen en in de schulden terechtkwam. Wat volgde was een intens traject van schuldhulpverlening. Maar in plaats van steun voelde het voor hem vaak als een opeenstapeling van verplichtingen. Er werd beslag gelegd op zijn inkomen, procedures duurden lang en (herhalende) fouten in systemen zorgden voor extra stress. “Dat soort ervaringen breekt je vertrouwen”, zegt hij. “Mijn geloof dat de hulpverlening er was om mij te helpen, verdween langzaam.” En juist dat vertrouwen, realiseerde hij zich later, is cruciaal. “Op een gegeven moment geloofde ik niet meer dat het zin had om nog brieven te openen of dingen uit te zoeken. Want ik deed zo mijn best, en mijn situatie werd niet beter. Zonder dat geloof kwam ik letterlijk niet meer in actie.”
Van ervaring naar betekenis
Tijdens zijn eigen traject besloot Marc dat hij niet wilde dat anderen hetzelfde moesten doormaken. Hij ging aan de slag in de budgethulpverlening en zat bij honderden mensen thuis om te praten over geldzorgen. Daar herkende hij wat hij zelf had ervaren: uitzichtloosheid, eenzaamheid en het verlies van perspectief. “Soms verdwijnt zelfs de zin om te leven.” Omdat hij dit zelf had meegemaakt, kon hij het niet alleen herkennen, maar ook echt begrijpen. Zijn persoonlijke ervaring groeide uit tot iets groters: collectieve ervaringskennis. “Het gaat niet meer alleen over mijn verhaal. Je ziet patronen. Het gaat niet alleen meer over jouw verhaal, maar over dat van velen.”
De kracht van ervaringskennis
Marc leerde hoe waardevol die kennis is in contact met anderen. “De één wil horen dat ik hetzelfde heb meegemaakt. De ander wil vooral voelen dat ik begrijp wat hij doormaakt.” Volgens hem zit ervaringsdeskundigheid precies daar: in het zien, aanvoelen en betekenis geven aan wat iemand nodig heeft. Tegelijkertijd merkte hij dat er vaak een kloof bestaat tussen hoe professionals naar mensen kijken en hoe mensen hun situatie zelf ervaren. “Er wordt vaak gesproken over ‘niet gemotiveerde mensen’. Maar als je begrijpt wat er speelt, zie je dat het vaak gaat om verloren vertrouwen.”
Brug tussen leefwereld en systeem
Marc ging ook spreken op congressen en met beleidsmakers en merkte dat daar vaak weinig inzicht is in de dagelijkse realiteit van mensen met schulden. “Veel beleidsmakers hebben geen idee wat mensen echt meemaken. Terwijl dat essentieel is om goede keuzes te maken voor de mensen waar het om gaat.” In zijn werk bij Movisie zet hij zich in om die ervaringskennis een sterkere plek te geven in hulpverlening en beleid. Want volgens hem is die verbinding essentieel: “Zonder begrip van wat mensen echt meemaken, kunnen we het systeem niet verbeteren.”
Inspiratie en verbinding tijdens workshops
Ervaringen van Kompassie: van patiënt naar partner
De deelsessie van Kompassie gaf een helder beeld van het werken met ervaringsdeskundige vrijwilligers. Ook maakte deze ervaring duidelijk dat het wérkt.
Vanuit het principe van zelfregie en herstel werkt Kompassie met een klein team van professionals en ongeveer 72 vrijwilligers, die hun eigen ervaringen inzetten om anderen te ondersteunen. Dit draagt niet alleen bij aan het herstel van bezoekers, maar ook aan dat van de vrijwilligers zelf.
Patricia's ervaring als vrijwilliger
Het verhaal van Patricia maakte dit concreet. Zij vertelde hoe zij na een heftige ervaring via Kompassie weer vertrouwen en vaardigheden opbouwde in een veilige omgeving. Zoals zij zei: "Iedereen is lief en let op elkaar. Even je dag niet hebben, dat mag hier gewoon.” Haar ervaring laat zien hoe waardevol het is om vanuit eigen kwetsbaarheid iets voor een ander te kunnen betekenen.
Ervaringsraad voor laaggeletterde senioren
Sinds een jaar komt elke zes weken de Haagse ervaringsraad bijeen. Dit initiatief, opgezet door Fatoş Ipek-Demir in samenwerking met beleidsmedewerker Nina van Haren, heeft als doel collectieve ervaringskennis van laaggeletterde senioren te verzamelen en deze in te brengen in het gemeentelijk ouderenbeleid.
De groep bestaat uit ongeveer acht senioren met diverse achtergronden, die hun ervaringen delen over wat nodig is om mee te komen met de snelheid en complexiteit van systemen. Fatoş haalt vragen en ervaringen op bij de senioren, Nina fungeert als brug met de gemeente en betrekt collega’s bij het proces. Zo ervaren deelnemers ook dat hun stem daadwerkelijk terugkomt in het beleid. “Je mag met een vraag komen, maar het is minstens zo belangrijk om terug te koppelen wat er met die vraag gebeurt. De relatie is essentieel”, vertelt Fatoş.
Meer gezicht
Deelnemers krijgen zo stapje voor stapje meer een gezicht bij beleidsmakers.
Nina: Beleid gaat dan niet over abstracte groepen, maar over echte personen. Soms is er geen directe oplossing, maar het plant wel een zaadje voor verandering.
Zo ontstaat een methode waarbij ervaringen van senioren niet alleen gehoord worden, maar ook een tastbare impact kunnen hebben op het inclusiever maken van beleid.
FNO en Schilderswijk Moeders: ervaring als kracht van de wijk
Het programma van FNO Zorg voor Kansen ondersteunt diverse projecten, waaronder het project Samen Kansrijk en Gezond in de Schilderswijk van Stichting De Mussen, waar de Schilderswijk Moeders actief meedenken.
Een belangrijk thema: echt in de schoenen van een ander kunnen staan. “Het doet er niet toe wat ik ervan vind. Je hebt het of je hebt het niet”, vertelde een van de Moerwijk Moeders. Dit vraagt tijd en inzicht, en niet iedereen kan het.
Organisch ontwikkelen
De nadruk ligt op samen laten ontstaan van ideeën, zonder te veel vast te houden aan protocollen of resultaten. Hierdoor krijgen initiatieven de ruimte om zich organisch te ontwikkelen. De workshop liet zien dat ervaringsdeskundigen een cruciale rol spelen: ze brengen de leefwereld van bewoners in, helpen projecten beter aan te laten sluiten en maken samenwerking tussen professionals en bewoners gelijkwaardiger.
GGD Haaglanden: ervaring cruciaal voor het bereiken en betrekken van alle inwoners!
De workshop liet zien hoe gezondheidsambassadeurs binnen de wijkpreventieaanpak de brug slaan naar groepen inwoners die vaak niet worden bereikt via reguliere gezondheidsvoorlichting.
Gezondheid gaat niet alleen over feitenkennis, maar vooral over vertrouwen, begrip en echte gesprekken. Sommige inwoners bereiken zorg en informatie minder goed, vooral bij gevoelige of taboe-onderwerpen.
Vrijwillige gezondheidsambassadeurs, getraind in gezondheidsthema’s en gespreksvaardigheden en zelf ervaringsdeskundig, spelen hierin een sleutelrol. Door hun inzet ontstaan gesprekken over onderwerpen die anders niet besproken zouden worden.
Herkenning en gezien voelen
Deelnemers herkennen zich, voelen zich gezien en durven ervaringen te delen. Dit creëert een rimpeleffect in families, buurten en vriendengroepen, waardoor veel meer inwoners worden bereikt dan alleen de directe deelnemers.
In de workshop deelden gezondheidsambassadeurs Nifessa Morsy en Manicha Ramlal hun persoonlijke verhalen en lieten zien hoe zij ervaringen omzetten in ondersteuning voor anderen.
Hoe gaan we samen verder met ervaringskennis?
Er klonk veel enthousiasme tijdens de plenaire reacties op de workshops. Veel aanwezigen gaven aan verder te willen onderzoeken hoe ze hier vorm aan kunnen geven. Ook klonken tips voor handige stukken die hierbij helpen, zoals: Vergoedingen beslisboom